Bé không chịu chia sẻ đồ chơi – Chuyện bình thường hay đáng lo?
“Con không cho! Đây là của con!” – Nếu bạn đang nghe câu này hàng ngày, xin chúc mừng, bạn đang nuôi dạy một em bé hoàn toàn bình thường! Việc trẻ không muốn chia sẻ đồ chơi là một giai đoạn phát triển tự nhiên, không phải dấu hiệu của sự ích kỷ hay thất bại trong giáo dục.
Theo triết lý Montessori, trẻ từ 1-4 tuổi đang trong giai đoạn hình thành ý thức về “cái tôi” và quyền sở hữu. Bé nhận ra rằng mình là một cá thể riêng biệt, và đồ vật “của mình” là phần mở rộng quan trọng của bản thể. Ép buộc bé chia sẻ vào lúc này không chỉ phản tác dụng mà còn có thể gây tổn thương về mặt cảm xúc.
Vậy cha mẹ nên làm gì? Hãy cùng Ant-Bee School tìm hiểu 5 cách xử lý nhẹ nhàng nhưng hiệu quả, giúp bé dần học được giá trị của sự sẻ chia mà không cần quát mắng hay ép buộc.
Vì sao trẻ không muốn chia sẻ? Hiểu đúng để không trách nhầm
1. Giai đoạn phát triển nhận thức về sở hữu
Ở độ tuổi 18 tháng đến 3 tuổi, não bộ của trẻ đang phát triển mạnh về khái niệm “của tôi”. Đây là bước tiến lớn trong nhận thức – bé hiểu rằng mình có quyền với đồ vật. Yêu cầu bé “cho bạn mượn” lúc này cũng giống như ai đó yêu cầu bạn đưa chiếc điện thoại cho người lạ vậy – không dễ dàng chút nào!
2. Trẻ chưa hiểu khái niệm “tạm thời”
Với người lớn, “cho mượn” nghĩa là sẽ được trả lại. Nhưng với trẻ nhỏ, “cho đi” đồng nghĩa với “mất luôn”. Bé chưa có khả năng tư duy trừu tượng để hiểu rằng đồ chơi sẽ quay trở lại.
3. Trẻ đang tập trung cao độ
Theo Montessori, khi trẻ đang trong trạng thái tập trung (flow state) với một hoạt động, việc bị gián đoạn để “chia sẻ” thực sự phá vỡ quá trình học tập tự nhiên của bé. Tôn trọng sự tập trung của trẻ cũng quan trọng không kém việc dạy bé sẻ chia.
5 cách giúp bé học chia sẻ – Nhẹ nhàng mà hiệu quả
Cách 1: Áp dụng nguyên tắc “Chờ đến lượt” thay vì “Chia sẻ ngay”
Trong lớp học Montessori, mỗi bộ giáo cụ chỉ có một bộ duy nhất. Khi một bạn đang dùng, bạn khác sẽ chờ đến lượt. Nguyên tắc này dạy trẻ rằng:
- Mỗi người đều có quyền sử dụng trọn vẹn khi đến lượt mình
- Chờ đợi là kỹ năng cần thiết trong cuộc sống
- Không ai bị ép buộc phải dừng giữa chừng
Áp dụng tại nhà: Thay vì nói “Con chia cho bạn đi!”, hãy nói: “Bạn Minh cũng muốn chơi. Khi nào con chơi xong, con đưa cho bạn Minh nhé. Bạn Minh ơi, chờ một chút nha, đến lượt bạn sẽ được chơi.” Cách này tôn trọng cả hai bé và dạy kỹ năng chờ đợi.
Cách 2: Làm gương – Hành động giá trị hơn lời nói
Trẻ học qua quan sát nhiều hơn qua lời giảng. Hãy để bé thấy bạn chia sẻ trong cuộc sống hàng ngày:
- “Mẹ chia cho ba một nửa quả táo nhé, vì mẹ thương ba!”
- “Con ơi, mẹ có hai cái bánh, mẹ mời con một cái nè!”
- “Bà cho mẹ mấy quả xoài, mẹ mang sang biếu cô hàng xóm một ít.”
Khi bé thấy việc chia sẻ diễn ra tự nhiên, vui vẻ và không ai bị mất mát, bé sẽ dần muốn làm theo.
Cách 3: Công nhận cảm xúc trước, hướng dẫn hành vi sau
Đây là nguyên tắc vàng trong giáo dục cảm xúc. Khi bé giành đồ chơi, thay vì phản ứng ngay, hãy:
- Bước 1: Đặt tên cảm xúc – “Mẹ hiểu con đang rất thích chơi món này và con chưa muốn đưa cho bạn.”
- Bước 2: Đặt giới hạn – “Nhưng giật đồ từ tay bạn thì bạn sẽ đau và buồn.”
- Bước 3: Đưa ra giải pháp – “Con có muốn chơi xong rồi đưa bạn, hay mình tìm đồ chơi khác cho bạn?”
Cách tiếp cận này giúp bé cảm thấy được thấu hiểu, từ đó dễ hợp tác hơn rất nhiều so với việc bị la mắng hay xấu hổ trước mặt người khác.
Cách 4: Tạo môi trường khuyến khích chia sẻ tự nhiên
Thay vì dạy chia sẻ bằng lý thuyết, hãy tạo cơ hội thực hành:
- Chơi trò hợp tác: Xếp hình cùng nhau, mỗi người đặt một khối – bé thấy rằng cùng làm thì vui hơn
- Nấu ăn cùng bé: Mỗi người một việc, cùng tạo ra món ăn – bé hiểu giá trị của sự chung tay
- Đọc sách về chủ đề chia sẻ: Những câu chuyện sinh động giúp bé hiểu qua nhân vật mà không cảm thấy bị “giáo huấn”
Cách 5: Tôn trọng quyền “không chia sẻ” của bé
Nghe có vẻ mâu thuẫn nhưng đây lại là bí quyết quan trọng nhất. Cho phép bé giữ lại 1-2 món đồ chơi đặc biệt mà không cần chia sẻ với ai. Điều này giúp bé:
- Cảm thấy an toàn và được tôn trọng
- Hiểu rằng mình có quyền nói “không” – một kỹ năng sống quan trọng
- Tự nguyện chia sẻ những món khác vì không còn sợ “mất tất cả”
Mẹo nhỏ: Trước khi bạn bé đến chơi, hãy cùng bé cất riêng những món đồ chơi đặc biệt và chọn ra những món sẵn sàng chơi cùng bạn. Cách này giúp bé chủ động và thoải mái hơn rất nhiều.
Những sai lầm phụ huynh cần tránh
- Không gắn nhãn “ích kỷ”: Câu nói “Sao con ích kỷ vậy?” tạo ra niềm tin tiêu cực về bản thân, ảnh hưởng lâu dài đến sự tự tin của bé.
- Không ép chia sẻ trước mặt đông người: Bé sẽ cảm thấy xấu hổ và càng phản kháng mạnh hơn.
- Không so sánh: “Nhìn bạn Hoa kìa, bạn ấy biết chia sẻ mà” – câu này chỉ khiến bé ghét bạn Hoa chứ không muốn học theo.
- Không giành đồ chơi từ tay bé để đưa cho bạn khác: Hành động này vô tình dạy bé rằng “người mạnh hơn có quyền lấy đồ của người yếu hơn”.
Kiên nhẫn – Chìa khóa vạn năng
Chia sẻ là một kỹ năng xã hội bậc cao, đòi hỏi sự đồng cảm, kiểm soát cảm xúc và tư duy về người khác. Hầu hết trẻ sẽ thực sự hiểu và thực hành chia sẻ một cách tự nguyện khi 4-5 tuổi. Trước đó, nhiệm vụ của cha mẹ là gieo hạt giống bằng sự kiên nhẫn, làm gương và tạo môi trường phù hợp.
Tại Ant-Bee School (Ong và Kiến Montessori), chúng tôi thấu hiểu từng giai đoạn phát triển của trẻ. Trong lớp học Montessori, bé được thực hành “chờ đến lượt”, học cách tôn trọng bạn và chia sẻ tự nguyện mỗi ngày – tất cả diễn ra trong một môi trường an toàn, yêu thương. Bé lớn khôn, Cô tự hào!
Nếu ba mẹ muốn tìm hiểu thêm về phương pháp Montessori và cách chúng tôi đồng hành cùng bé phát triển kỹ năng xã hội, hãy ghé thăm antbeeschool.edu.vn hoặc đăng ký tham quan trường để trải nghiệm trực tiếp nhé!
